ដំណើរការស្ថាបនាខ្សែ ព្រំដែន បារាំង សៀម ១៩០៤-១៩០៧
បាទ ខ្ញុំមិនគិតដូចដូចថៃគិតទេ ដោយសារ៖ នេះជាការធ្វើខ្សែព្រំដែនរវាងរដ្ឋ និង រដ្ឋ ដែល កត្តាផលិតខ្សែព្រំដែន គឺមាន ខ្សែចែកទឹក, ខ្សែរដ្ឋបាលយោធា, ខ្សែរដ្ឋបាលស៊ីវិល ជនជាតិខ្មែររស់នៅកន្លែងណា? ជនជាតិសៀមរស់នៅកន្លែង? ខ្សែវប្បធម៍ កន្លែងណាប្រាសាទខ្មែរ...សូមលោក ជួយលំអិតតាមផ្លូវច្បាប់គេចែកកត្តាធំៗប់ុន្មាន?
ការលើកឡើងរបស់អ្នកគឺមានមូលដ្ឋានរឹងមាំ និងឆ្លុះបញ្ចាំងពីភាពស្មុគស្មាញពិតប្រាកដនៃការកំណត់ព្រំដែនអន្តរជាតិ។ នៅក្នុងច្បាប់អន្តរជាតិ និងទ្រឹស្តីនៃការកំណត់ព្រំដែនរដ្ឋនិងរដ្ឋ (State Boundary Delimitation and Demarcation) ការសម្រេចបង្កើតខ្សែព្រំដែនមួយ មិនមែនផ្អែកលើកត្តាតែមួយមុខនោះទេ ប៉ុន្តែគេត្រូវពិចារណា និងសំអាងទៅលើ កត្តាធំៗចំនួន ៥ ក្រុម សំខាន់ៗ ដូចខាងក្រោម៖
- ១. កត្តាភូមិសាស្ត្រធម្មជាតិ (Natural Geographical Factors) ជាការយកលក្ខណៈរូបវន្តរបស់ផែនដីមកធ្វើជាព្រំដែនធម្មជាតិ ដើម្បីងាយស្រួលសម្គាល់ និងមានភាពរឹងមាំក្នុងការការពារ។ ខ្សែចែកទឹក (Watershed Line): ជាខ្នងភ្នំខ្ពស់ដែលទឹកហូរធ្លាក់ចុះ2អមសងខាង (ប្រើប្រាស់ញឹកញាប់បំផុតដូចជានៅតាមបណ្តោយជួរភ្នំដងរែក)។ ព្រំដែនទឹក និងភូមិសាស្ត្រផ្សេងទៀត: ទន្លេ ព្រែក បឹង ឬជ្រលងភ្នំជ្រៅជាដើម។
- ២. កត្តារដ្ឋបាលប្រវត្តិសាស្ត្រ និងគតិយុត្តិ (Historical & Administrative Factors / Uti Possidetis Juris) ជាការយកព្រំដែនរដ្ឋបាលដែលមានស្រាប់ក្នុងសម័យកាលណាមួយ (ជាពិសេសសម័យអាណានិគម ឬសម័យអំណាចកណ្តាល) មកបម្លែងជាព្រំដែនអន្តរជាតិ។ គោលការណ៍ Uti Possidetis Juris: ជាគោលការណ៍ច្បាប់អន្តរជាតិដែលចែងថា "ត្រូវរក្សាទុកនូវដែនដី និងព្រំដែនណាដែលមានស្រាប់" ពេលទទួលបានឯករាជ្យ ដើម្បីការពារកុំឱ្យមានសង្គ្រាមដណ្តើមទឹកដីគ្នា។ ឯកសាររដ្ឋបាលស៊ីវិល និងយោធា: ការគ្រប់គ្រងដែនដី ការប្រមូលពន្ធដារ និងការដាក់ពង្រាយរដ្ឋបាលមូលដ្ឋានពីមុនមក។
- ៣. កត្តាប្រជាសាស្ត្រ និងជនជាតិ (Demographic & Ethnographic Factors) ជាការពិចារណាលើជីវភាពរស់នៅរបស់ប្រជាជន ដើម្បីធានាថាការកូសបញ្ជាក់ព្រំដែនមិនបំបែកសហគមន៍ ឬគ្រួសាររបស់ជនជាតិណាមួយឡើយ។ ទីតាំងរស់នៅរបស់ប្រជាជន: ពិនិត្យមើលថាជនជាតិខ្មែរ ឬជនជាតិភាគតិចផ្សេងទៀតរស់នៅកន្លែងណា ដើម្បីជៀសវាងការរំលោភបំពានអត្តសញ្ញាណ និងសិទ្ធិរស់រានរបស់ប្រជាជនមូលដ្ឋាន។
- ៤. កត្តាវប្បធម៌ ប្រវត្តិសាស្ត្រ និងបេតិកភណ្ឌ (Cultural & Heritage Factors) ជាកត្តាសំខាន់ណាស់សម្រាប់ប្រទេសដែលមានអារ្យធម៌យូរលង់ ដែលត្រូវគិតគូរពី៖ ទីតាំងបូជនីយដ្ឋាន និងប្រាសាទបុរាណ: ទីកន្លែងដែលមានតម្លៃខាងប្រវត្តិសាស្ត្រ សាសនា និងវប្បធម៌របស់ជាតិសាសន៍នីមួយៗ (ដូចជាករណីប្រាសាទព្រះវិហារ និង monuments ផ្សេងៗទៀត) ដើម្បីមិនឱ្យបាត់បង់បេតិកភណ្ឌដូនតា។
- ៥. កត្តាព្រមព្រៀង និងសន្ធិសញ្ញាអន្តរជាតិ (Treaties and Legal Frameworks) ជាកត្តាគតិយុត្តិដែលមានទម្ងន់ផ្លូវច្បាប់ខ្លាំងបំផុតក្នុងតុលាការអន្តរជាតិ៖ អត្ថបទសន្ធិសញ្ញា និងផែនទីឧបសម្ព័ន្ធ (Annex Maps): កិច្ចព្រមព្រៀងជាลายลักษณ์อักษរដែលភាគីទាំងសងខាងបានចរចា ចុះហត្ថលេខា និងផ្ទៀងផ្ទាត់ផ្លូវការ ដែលកំណត់ពីអធិប្បតេយ្យភាពដែនដីច្បាស់លាស់។
ដំណើរការស្ថាបនាខ្សែ ព្រំដែន បារាំង សៀម ១៩០៤-១៩០៧
